Trong thế giới tài chính quốc tế phức tạp, có những thuật ngữ và công cụ đóng vai trò quan trọng nhưng không phải ai cũng hiểu rõ. Một trong số đó là SDR. Bạn có thể đã nghe nói về SDR trong các bản tin kinh tế hoặc các báo cáo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Vậy chính xác SDR là gì và nó có vai trò như thế nào trong hệ thống tiền tệ toàn cầu? Bài viết này Tin tức FX sẽ giải thích cặn kẽ về quyền rút vốn đặc biệt (SDR).
SDR là gì?
SDR là viết tắt của Special Drawing Rights, dịch sang tiếng Việt là Quyền Rút vốn Đặc biệt. Đây là một loại tài sản dự trữ quốc tế do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) tạo ra vào năm 1969.
Cần làm rõ ngay từ đầu:
- SDR không phải là một loại tiền tệ theo nghĩa thông thường như Đô la Mỹ (USD) hay Euro (EUR). Bạn không thể dùng SDR để mua hàng hóa trực tiếp.
- SDR cũng không phải là một khoản yêu cầu (claim) đối với chính IMF.
Thay vào đó, SDR đại diện cho một quyền yêu cầu tiềm năng đối với các đồng tiền có thể tự do sử dụng của các quốc gia thành viên IMF. Nói cách khác, các quốc gia nắm giữ SDR có thể đổi chúng lấy các đồng tiền mạnh (như USD, EUR, JPY…) khi cần thiết.
Mục đích ban đầu của SDR là để bổ sung cho các tài sản dự trữ truyền thống của các quốc gia (chủ yếu là vàng và USD vào thời điểm đó).
Xem thêm: Quỹ Tiền tệ Quốc tế là gì? Ảnh hưởng của IMF đến thị trường Forex như thế nào?
Lịch sử hình thành SDR
IMF tạo ra SDR vào năm 1969 trong bối cảnh hệ thống tỷ giá hối đoái cố định Bretton Woods. Lúc đó, có những lo ngại về việc nguồn cung vàng và USD (hai tài sản dự trữ chính) không đủ để hỗ trợ cho sự mở rộng thương mại và các dòng tài chính toàn cầu. SDR được thiết kế để trở thành một nguồn bổ sung thanh khoản quốc tế.
Rổ tiền tệ xác định giá trị SDR
Giá trị của SDR không cố định mà được xác định dựa trên một rổ các đồng tiền chủ chốt trên thế giới. Thành phần và tỷ trọng của các đồng tiền trong rổ này được IMF xem xét và điều chỉnh định kỳ (thường là 5 năm một lần) để đảm bảo nó phản ánh đúng tầm quan trọng tương đối của các đồng tiền trong hệ thống thương mại và tài chính toàn cầu.
Tính đến lần xem xét gần nhất (có hiệu lực từ tháng 8 năm 2022), rổ tiền tệ SDR bao gồm 5 đồng tiền với tỷ trọng tương đối như sau:
- Đô la Mỹ (USD)
- Euro (EUR)
- Nhân dân tệ Trung Quốc (CNY – Renminbi)
- Yên Nhật (JPY)
- Bảng Anh (GBP)
Cách tính giá trị SDR
Giá trị của SDR được tính toán hàng ngày (vào các ngày làm việc) bởi IMF. Quá trình này dựa trên tỷ giá hối đoái giao ngay trên thị trường vào buổi trưa theo giờ London.
IMF xác định một lượng cụ thể cho mỗi đồng tiền trong rổ. Giá trị của SDR bằng đồng USD là tổng giá trị quy đổi sang USD của các lượng tiền tệ cụ thể này. Do tỷ giá hối đoái giữa các đồng tiền trong rổ liên tục biến động, giá trị của SDR (khi biểu thị bằng USD hoặc các đồng tiền khác) cũng thay đổi hàng ngày. IMF công bố giá trị này trên website của mình.
Xem thêm: Rủi ro thanh khoản là gì? Cách quản lý rủi ro thanh khoản hiệu quả trong Forex
Vai trò và mục đích sử dụng SDR
Mặc dù không phải là tiền tệ giao dịch thông thường, SDR có một số vai trò quan trọng:
- Bổ sung Dự trữ Quốc tế: Đây là vai trò cốt lõi. Các quốc gia thành viên nắm giữ SDR như một phần trong dự trữ ngoại hối của mình.
- Đơn vị Tính toán (Unit of Account): IMF sử dụng SDR làm đơn vị kế toán cho các hoạt động nội bộ của mình (ví dụ: các khoản cho vay, tính toán lãi suất). Một số tổ chức quốc tế khác cũng sử dụng SDR làm đơn vị tính toán.
- Phương tiện Trao đổi (Có giới hạn): Các quốc gia thành viên có thể tự nguyện mua và bán SDR với nhau để đổi lấy các đồng tiền tự do sử dụng. IMF cũng có thể đóng vai trò trung gian trong các giao dịch này.
- Công cụ Hỗ trợ Thanh khoản Toàn cầu: Thông qua việc phân bổ SDR (SDR Allocation), IMF có thể bơm thêm thanh khoản vào hệ thống tài chính toàn cầu, đặc biệt trong các giai đoạn khủng hoảng.
Phân bổ SDR (SDR Allocation)
Đây là một cơ chế quan trọng của IMF. Khi có sự đồng thuận rộng rãi của các thành viên về nhu cầu bổ sung dự trữ toàn cầu dài hạn, IMF có thể phân bổ SDR cho các quốc gia thành viên theo tỷ lệ hạn ngạch (quota) của mỗi nước tại IMF.
Việc phân bổ SDR không phải là một khoản cho vay, không kèm theo điều kiện chính sách. Các quốc gia nhận được SDR có thể giữ chúng trong dự trữ, bán đi để lấy ngoại tệ mạnh, hoặc sử dụng để trả nợ IMF.
Các đợt phân bổ SDR lớn thường diễn ra trong các cuộc khủng hoảng để tăng cường niềm tin và thanh khoản, ví dụ như đợt phân bổ năm 2009 (sau khủng hoảng tài chính toàn cầu) và đợt phân bổ lịch sử trị giá tương đương 650 tỷ USD vào tháng 8 năm 2021 để đối phó với tác động kinh tế của đại dịch COVID-19.
Xem thêm: Kiến thức Forex
Kết luận
SDR (Quyền Rút vốn Đặc biệt) là một tài sản dự trữ quốc tế độc đáo do IMF tạo ra. Dù không phải là tiền tệ, SDR đóng vai trò quan trọng trong việc bổ sung dự trữ ngoại hối, hoạt động như một đơn vị tính toán và đặc biệt là một công cụ cung cấp thanh khoản cho nền kinh tế toàn cầu thông qua các đợt phân bổ. Hiểu về SDR giúp chúng ta có cái nhìn sâu sắc hơn về hoạt động của IMF và cấu trúc của hệ thống tài chính quốc tế hiện đại.
